Al van jongs af aan ben ik een fan van de boeken van Karl May. Regelmatig wordt geschreven, dat het daarbij om jeugdboeken gaat, maar daar ben ik het niet mee eens. Veel van zijn boeken zijn absoluut ook door de jeugd te lezen, maar er zit veel meer in. En daarnaast zijn er ook de nodige boeken, die echt alleen voor volwassenen te volgen zijn. Een deel daarvan is trouwens niet in het Nederlands vertaald.

Jarenlang heb ik gezocht naar oude uitgaven van Karl May boeken. Steeds als ik voorbij een antiquariaat kwam, moest ik even naar binnen om te kijken. Maar ook op de markt op het Waterlooplein in Amsterdam heb ik een serie oude exemplaren gevonden. Waar ik het meest trots op ben is een uitgave uit het begin van de twintigste eeuw, in het Duits van dat moment.

Inmiddels heb ik een hele kast vol met Karl May boeken. Het ‘eerste deel’, Winnetou het grote opperhoofd, heb ik in vele uitgaven. Eerste deel staat tussen haakjes omdat het door Karl May pas later geschreven is en het begin vormt van de verhalen met Winnetou in de hoofdrol.

Als je met mensen over Karl May praat, dan komen er vaak een paar dezelfde opmerkingen naar boven: hij zou het westerse ras bovenaan zetten, Karl May heeft in de gevangenis gezeten, Hitler was een fan van hem, hij heeft zijn ‘autobiografische’ avonturen niet zelf meegemaakt. Allemaal argumenten die het leesplezier onderuit zouden moeten halen. (En veel mensen denken ook alleen aan Winnetou, wat minder aan Kara Ben Nemsi, en de minsten weten dat hij nog veel meer andere boeken heeft geschreven. Maar daarover schrijf ik later nog wel wat.)

Om met het eerste te beginnen: inderdaad hebben de helden in het werk van Karl May vaak westerse trekken. Daarbij moet echter aangetekend worden, dat Karl May dit in de negentiende eeuw in Duitsland schreef. Ook was er veel positieve aandacht voor andere volkeren, vaak wel doorspekt met schurken. Echter ook in de verhalen, die zich in Duitsland of andere westerse omgevingen afspelen, komen regelmatig schurken naar voren, vaak nog veel gemener dan bijvoorbeeld de slechte indianen.

Ook schreef Karl May af en toe stukjes waarin hij erg positief was over andere volken. In zijn inleiding op Winnetou schrijft hij bijvoorbeeld dat de indianen helaas tot een uitstervend ras behoren. Helaas omdat ze veel positieve kanten hebben. Als voorbeeld noemt hij Winnetou. Hij zou het graag anders zien, maar ziet het eenvoudig gebeuren dat de indianen verdwijnen.

Het meest duidelijk voorbeeld is nog wel de actie die hij voerde rond de kolonialisatietendens in Duitsland aan het begin van de twintigste eeuw. Er werden toen veel feuilletons uitgegeven waarin verhalen stonden die aangaven, dat Duistland onder andere China zou moeten kolonialiseren. Ook Karl May was gevraagd voor zo’n feuilleton een vervolgverhaal te schrijven. Dat deed hij ook, maar na enkele afleveringen bleek hij eigenlijk juist het omgekeerde te betogen. Hij stuurde de afleveringen steeds zo laat in, dat de uitgever ze niet meer kon controleren. Toen dus bleek dat hij eigenlijk vond, dat als er sprake moest zijn van kolonialisatie eerder Duitsland gekolonialiseerd moest worden (China had immers al veel langer een cultuur dan Duitsland) moest hij stoppen met het verhaal. Hij heeft dat later afgemaakt en het is in boekvorm verschenen.

Karl May heeft in de gevangenis gezeten. Dat klopt. Dat was nog voor hij aan het schrijverschap begon. Hij had onder andere een politieagent nagedaan en wat geldzaken verkeerd aangepakt. Sommigen zeggen, dat hij in de gevangenis begon te schrijven. Daarna barste zijn schrijverstalent pas echt open. Zijn ‘criminele’ verleden kwam later nog wel terug, maar (volgens mij) op onschuldige wijzen. Hij schreef de avonturen over Old Shatterhand en Kara Ben Nemsi alsof hij ze zelf beleefd had en gedroeg zich ook zo. Hij had bijvoorbeeld de geweren in eigen huis. Fans die hem schreven kregen ook een reactie alsof hij het inderdaad allemaal zelf beleefd had. Ik vraag me echter af of je daar een groot probleem van moet maken. In ieder geval kun je de boeken los zien van deze activiteiten.

En dan Hitler. Ten eerste, het zou raar zijn als je elke persoon waar Hitler een fan van was, negatief zou beoordelen. Andersom is alvast logischer. Maar als het gaat om de verheerlijking van het arische ras, dan lijkt me toch dat Hitler Karl May verkeerd begrepen heeft. Hierboven heb ik daar al wat over geschreven.

Hitler zou vlak voor de dood van Karl May op het marktplein hebben gestaan waar Karl May een toespraak hield. Dat geldt voor nog veel meer mensen natuurlijk. En om het bij mijzelf te houden: ik ben een fan van zijn boeken, maar daarom zeker nog geen fan van Hitler of aanhanger van het arische ras. Of misschien wel mede door de boeken van Karl May kijk ik anders naar andere volken dan Hitler deed. Gelukkig is Hitler weg en met hem het nazisme (hoewel, helaas zijn er nog steeds groepen die het nodig vinden om die richting op te gaan, ook in Nederland; maar daarover wellicht een andere keer). De boeken van Karl May zijn er nog steeds.

Ja, Karl May heeft zijn avonturen niet zelf meegemaakt. Hij bestudeerde de landen waar ze zich afspeelden heel nauwkeurig en kon zo gedetailleerd schrijven over de natuur, de dieren en de volken. Zo leek het alsof het door hemzelf beleefd was. Maar pas begin van de twintigste eeuw vertrok hij daadwerkelijk op een langere reis, samen met zijn vrouw en vrienden. En avonturen, dat zat er toen niet meer in. Is dat een probleem? Niet als het om de verhalen gaat. Wie het ook meemaakte en of het allemaal fiction was (en dat is het natuurlijk allemaal), dat doet er niet toe. Het zijn spannende verhalen, met regelmatig een (in mijn ogen) goede boodschap erin. Verhalen ook die je toch het een en ander leren over de wereld in die tijd (de negentiende eeuw). En de paar boeken die niet in het Nederlands vertaald zijn, in ieder geval niet in de bekende pocketserie, zijn vooral filosofisch van aard. De uitgever van de pocketserie vond het nodig om in een verhaaltje aan te geven, dat deze boeken niet commercieel genoeg zouden zijn. Helaas is dat dus niet uitgeprobeerd.

Ik blijf Karl May lezen. Met tussenpozen, dat wel, maar steeds is er weer een fase dat ik zijn boeken erbij pak. Later zal ik nog wat meer schrijven over Karl May.

Gepubliceerd juli 2013

Ik ben inmiddels 62 jaar oud. In 2011 heb ik een herseninfarct gehad, waardoor ik niet meer kon werken. In mei 2021 kreeg ik weer een herseninfarct met als gevolg dat mijn conditie flink achteruit is gegaan en mijn rechterbeen niet meer echt lange afstanden kan afleggen. Ik ben nog wel actief., o.a. bij InteraktContour. Mijn hobby's zijn sport kijken (voetbal (PEC Zwolle), Amerikaans honkbal en Football (Seattle Mariners en Seattle Seahawks)), Karl May, de computer (vooral met de website bezig zijn), Zwolle en alles wat te maken heeft met Disney.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in