Vandaag is het precies 10 jaar geleden, dat mijn vader overleed. In de kerk en in het conservatorium sprak ik onderstaande tekst.

In Memoriam

Op 21 juli, een dag voor hun 45-jarige huwelijksdag, moest de cardioloog aan papa en mama zeggen dat hij niets meer voor papa kon doen. Twee weken later, donderdagnacht 7 augustus, zei hij tegen mama dat hij het allemaal niet meer aan kon. Mama zei toen tegen hem: “Laat het dan gaan.” Een paar uur later overleed papa thuis.

Papa werd op 30 juni 1931 geboren in Babberich als 6e kind in een gezin van uiteindelijk 7 kinderen. Zijn vader was hoofd der school en een zeer gezien man.

Omdat het schoolleven papa blijkbaar al vroeg beviel mocht hij al op z’n vijfde naar school bij zijn vader. Op school genoot hij vooral heel erg van de verhalen die verteld werden.

Die verhalen ging hij later in zijn jeugd ook zelf vertellen.

Ik heb altijd begrepen dat een geliefd spel van papa was om op een tafel te gaan staan en dan zogenaamd vanaf de kansel een preek te houden.

Na de lagere school volgde de Mulo en daarna de kweekschool. Met het halen van de onderwijsakte kreeg hij een baan als onderwijzer in ’s Heerenberg.

Maar alleen de onderwijsakte vond papa niet genoeg, dus hij ging – uiteraard met goed gevolg – op voor de hoofdakte.

Een baan aan de Ulo in Culemborg volgde.

Ondertussen had papa in Nuenen, waar zijn zus Joke met haar man Theo woonde, kennisgemaakt met éne Carla Prinsen, die hij blijkbaar wel aardig vond. Na wat snaakse afspraakjes – je moest immers rekening houden met de gevoeligheden van Carla’s vrij welgestelde ouders – kwam dan de grote vraag aan Carla: “denk je dat ik jou gelukkig kan maken?”. Gelukkig voor ons dacht mama dat hij dat wel kon. Na vijf jaar verkering trouwden ze op 1 maart 1958 voor de wet en op 22 juli van datzelfde jaar voor de kerk. Die laatste datum hebben papa en mama altijd gezien als DE huwelijksdatum.

In Culemborg werden de eerste kinderen geboren, om te beginnen in 1959 met mij. Ruim een jaar later kwam Erik en nog wat later Ingeborg. Helaas, maar ook gelukkig, overleed Ingeborg na 1 dag geleefd te hebben.

Een verhuizing volgde naar Steenwijkerwold. Papa ging ook daar lesgeven aan de Ulo.

In Steenwijkerwold kregen Erik en ik twee zusjes, namelijk Tine en Els.

Eind van de jaren zestig maakte papa de grote stap naar Zwolle. Hij werd hier hoofd van de Theresia Ulo.

Nog twee kinderen werden geboren: Martijn en Guido. Jaren later kregen papa en mama nog Judith die helaas al overleden was voor ze werd geboren.

Na enige jaren vond er een grote fusie plaats in het zwolse katholieke voortgezet onderwijs en zo werd papa conrector van de Thomas a Kempisscholengemeenschap. Tot het einde van zijn schooloopbaan in 1988 is hij conrector van de brugklas en de onderbouw gebleven.

Overigens is papa in de tussentijd niet stil blijven zitten. Hij was niet tevreden met de opleidingen die hij had en wilde zich nog verder ontwikkelen in het vak Duits, waarvoor hij uiteindelijk gekozen had. Via de lo-akte en de mo-a en mo-b akte haalde hij na jaren studeren (naast het gewone werk en het gezin) de eerste-graadsbevoegdheid.

In 1988, papa was 57 jaar oud, kon hij gebruik maken van de DOP om vervroegd te stoppen met werken. Hij heeft wel even getwijfeld, maar koos er uiteindelijk voor om te stoppen. Als reden daarvoor gaf hij aan: “nu weet ik dat het goed met me gaat en dat ik van de vrije tijd kan genieten, ik moet maar afwachten of dat op mijn 63e nog zo is”.

Toen papa gestopt was met werken wijdde hij zich aan allerlei hobbies. Lezen (dat deed hij al veel, maar nu nog veel meer), schilderen, borduren, koffie drinken bij McDonalds en andere etablissementen zijn er maar een paar van.

Papa had een vooruitziende blik, want in 1993 moest hij een grote hartoperatie ondergaan. Er werden 7 bypasses aangelegd, een kunstklep werd ingebracht en een deel van het hart werd verwijderd. In de jaren daarna was er regelmatig wel wat met zijn gezondheid. Het was duidelijk geworden dat zijn hart veel ouder was dan zijn biologische leeftijd. Echt oud zou hij dus niet worden, maar toch heeft hij nog jarenlang, met af en toe een inzinking, heel erg kunnen genieten van het leven met mama, met de kinderen en met de kleinkinderen.

Begin van dit jaar begon het echt slecht te gaan. Op een gegeven moment was het zelfs zo dat papa niet meer de energie op kon brengen om zelfs maar kleine stukken tekst te lezen.

Alle energie die hij nog in zich had had hij nodig om zijn hart op gang te houden. Op 7 augustus was ook die energie op.

Crematorium deel 1

Donderdagmorgen, toen ik bij papa kwam nadat hij overleden was, overheerste bij mij een gevoel van opluchting. Ik was geschrokken en verdrietig, maar vooral ook gelukkig dat papa eindelijk rust had gevonden. De laatste maanden waren immers zo moeizaam geweest voor hem. Hij kon voor bijna niets de energie meer opbrengen. Hij verheugde zich af en toe op nieuwe dingen, waarvan hij hoopte dat hij ervan kon genieten, zoals de komst van het scootmobiel. Maar steeds ging zijn gezondheid verder achteruit, waardoor dat genieten maar van korte duur was.

Wat voor mij een teken was dat het helemaal niet goed ging, was, toen ik een paar maanden geleden merkte dat papa niet meer kon lezen, zelfs geen kleine stukjes tekst. Dat had niets te maken met verslechtering van de ogen, maar enkel met het gebrek aan energie om de concentratie nog op te kunnen brengen. Ik herinner me papa als iemand die altijd aan het lezen was. Eerst kon hij niet meer lezen en niet veel later was hij zo verzwakt dat hij ook niet meer bij familiegebeurtenissen kon zijn, terwijl de familie, kinderen en kleinkinderen, toch zijn lust en leven was. In mijn ogen kon zichzelf niet meer zijn. Het aan de praat houden van het lichaam koste zoveel energie dat hij voor iets anders niets meer over had. Daarbij leed hij ook veel pijn, zowel fysiek als psychisch. Hij kon het allemaal niet meer opbrengen.

Daarom was ik opgelucht voor papa dat hij eindelijk kon rusten.

De huisarts had gelukkig gezegd dat we rustig aan moesten doen en niet meteen de uitvaartonderneming erbij moesten halen. Eerst maar rustig in de familiekring afscheid nemen. Dat was heel fijn.

Een paar uur later werd papa verzorgd, waarbij mama en een paar kinderen hielpen. Toen ik aan het einde van dat verzorgen weer in de slaapkamer kwam sloeg mijn gevoel van het éne op het andere moment om. Daar lag niet meer de doodzieke man, die je alle rust gunde, maar de geweldige vader die hij was geweest. Ineens was het niet meer de opluchting, maar de wetenschap van het gemis dat bovenkwam. Papa was er weer. Een statige man in pak, die bij wijze van spreken vandaag afscheid zou gaan nemen van de school waar hij zo lang gewerkt heeft. Alleen het ademen ontbrak. Het was een geweldige ervaring. Papa gaf me daarmee het beeld waarmee ik me hem heel graag herinner. Dankjewel papa.

In de kerk hebben we kaarsen aangestoken voor de deugden van papa. Het waren zeven kaarsen, maar tien deugden. We konden geen keuze maken. Bij elke deugd hadden we wel beelden die helemaal bij jou pasten. Over de ondeugd hebben we het niet gehad, maar ik kan het niet onvermeld laten: ondeugend kon je ook zijn. Af en toe kwamen er ineens uitspraken waarvan je dacht: hè, zei papa dat? Het was overigens makkelijk om dat te weten, want je lachte er meestal zelf het meeste om.

Ik was heel blij dat ik het stukje over de liefde kon voorlezen. In mijn ogen is dat je belangrijkste deugd en is eigenlijk al het andere daarvan afgeleid. De liefde voor je medemens zat in alles wat je deed, in je werk, in je vrije tijd en binnen je gezin. De liefde voor de familie stond voorop. Dat bleek wel uit de manier waarop je nieuwe leden in het gezin opnam: voor jou zijn de schoondochters en schoonzonen geen schoondochters en schoonzonen, maar dochters en zonen. Je stond, samen met mama ook altijd voor ons klaar. We waren elk moment welkom en konden altijd een beroep doen op jullie hulp. Jullie huis was ons tweede huis. Je had wel eens problemen met dingen die we deden of wilden doen, maar dat stond je steun nooit in de weg.

En die liefde was er tot het einde. Je vond het heel erg dat Tine en Els helemaal naar Frankrijk op vakantie gingen. Stel je voor dat je tijdens hun vakantie zou overlijden! Je hebt de energie op kunnen brengen om te wachten tot ze weer terug waren.

Als ik je zou moeten beschrijven zou ik een heleboel kunnen zeggen: je was een familieman, je was iemand met een onderwijshart, je was constant op zoek naar, tja, naar van alles, je was uiterst begaan met je medemens, je worstelde met het geloof, je twijfelde voortdurend. En dan heb ik volgens mij nog steeds te weinig gezegd.

Dat je een familieman was heb ik net al aangegeven. Je was ook iemand met een onderwijshart. Van jongs af aan wilde je mensen, en vooral jonge mensen, vormen en iets leren. Daarbij stond de leerling altijd centraal. Je wilde iedereen graag op het juiste (onderwijs)pad zetten. Daarom denk ik ook dat de brugklas en de onderbouw zo goed bij je pasten. Daar gaat het er immers om de leerling op het juiste vervolgtraject te krijgen. En een voorbeeld van je opvattingen hoe om te gaan met mensen is toch wel het veertientallig stelsel dat je invoerde in de brugklas. Door de invoering van de mammoetwet zaten leerlingen met zeer veel verschillende kwaliteiten in de brugklas. Ze konden, vanuit dezelfde klas, doorstromen naar mavo, havo en vwo. Omdat al die leerlingen dezelfde repetities kregen zou dat tot gevolg hebben dat er ook leerlingen zouden zijn die een 4 of een 5 zouden krijgen, wat dan eigenlijk goed genoeg zou zijn voor de mavo. Dat is misschien met enige moeite nog te verkopen aan de leerlingen zelf en hun ouders, maar zeker niet aan relatieve buitenstaanders als bijvoorbeeld opa’s en oma’s. Om dit te voorkomen voerde je eerst een lettersysteem in. We kregen geen cijfers maar letters. Later werd dit veranderd in een veertientallig stelsel. Het was prettiger voor leerlingen om uit te leggen hoe ze ins hemelsnaam aan die twaalf, dertien of veertien kwamen, dan om duidelijk te moeten maken, dat ze ondanks al die vieren en vijven op hun rapport het eigenlijk toch heel goed, namelijk op hun niveau, hadden gedaan.

Je was steeds op zoek naar kennis, meer kennis, inspiratie, waarheden, nieuwe waarheden en weer andere waarheden. Daarvoor las je alles wat los en vast zat. En daarbij maakte je voortdurend aantekeningen. Tijdens je werkzame leven ging het vooral om kennis, en dan vooral om kennis van het Duits. Als je thuis was zat je heel veel in de stoel te studeren. Nadat je gestopt was met werken kwamen voor het Duits andere onderwerpen in de plaats, levensbeschouwelijke, kunstzinnige, medische onderwerpen, je kon het zo gek niet bedenken. Je hebt wat citaten verzameld in je leven. Maar ook met de citaten ging het als met alles wat je deed. Op een gegeven moment was je weer toe aan iets nieuws, een nieuw boek, een nieuwe schrijver, een nieuw onderwerp. Je was uitgekeken op het vorige, wist het nu wel. Je had een nieuwe uitdaging nodig. De oude citaten waren dan niet meer interessant en verdwenen eerst in de kast en later vaak helemaal. Gelukkig zijn er nog een paar bewaard, zoals Erik in de kerk heeft laten horen.

Je gaf anderen altijd volledig de ruimte en ondersteunde hen altijd, of je het nou eens was met wat ze deden of niet. Maar voor jezelf was je veel kritischer.

Als mensen mij vragen of ze het wel goed doen dan gebruik ik nog wel eens een citaat van Goethe: “Wer immer strebend sich bemüht, den werden wir erlösen” (vrij vertaald, het streven om het goed te doen is het belangrijkste, de rest komt dan wel). Bij jou was het zo dat je altijd je best deed, maar nooit van de twijfel verlost werd of je het wel goed genoeg deed. Ik kan je zeggen: je was geweldig! (en accepteer dat nou maar gewoon)

Je worstelde nogal met het geloof. Van huis uit was je Rooms Katholiek en tot ik in de zesde klas zat gingen wij ook trouw elke week naar de kerk. Toch stond je nogal gereserveerd tegenover de kerk. In latere jaren heb je me ook wel eens verteld dat je vooral moeite had met de strenge kant van de kerk, die vooral in je jeugd nog een grote rol speelde. “Gij zult niet dit, gij zult niet dat”, af en toe maar wat verzinnen met biechten omdat er nou eenmaal gebiecht moest worden. Het heeft jou je hele leven dwars gezeten en zeker in de laatste jaren voelde je je nog wel eens schuldig over iets uit een lang verleden.

Mijn opvattingen over het geloof zijn heel sterk door jouw voorbeeld gekleurd. Ik zeg het nu kort, dus wellicht wat ongenuanceerd, maar ik hoop dat de boodschap overkomt. Is er een god? Ik weet het niet. Maakt het uit of er een god is? Ik denk het niet. Als er een god is, wat is dat dan voor god? Op grond van mijn opvoeding zeg ik: een god die je beoordeeld op hoe je geleefd hebt en niet of je in hem geloofd hebt. Is god gelijk aan liefde? Dan geloof ik in god.

Pap, je hebt er mede voor gezorgd dat ik het allerbelangrijkste vind mijn naaste lief te hebben. Daar wil ik je ontzettend voor bedanken. Mocht je nou toch voor een god komen die je vraagt hoe je geleefd hebt, zeg dan dat je je best hebt gedaan om je naaste lief te hebben. Ik wil graag je getuige zijn.

Papa, ik kan alleen maar hopen dat ik net zo’n echtgenoot en vader kan zijn voor Charlotte en Annewyke en Hilko als jij geweest bent voor ons. Dankjewel.

Crematorium deel 2

Beste aanwezigen,

Ik wil jullie graag, namens ons allemaal, heel hartelijk danken voor jullie aanwezigheid bij de afscheidsbijeenkomsten voor papa. Het doet ons erg veel deugd te merken dat papa zoveel voor zoveel mensen betekend heeft. Het verzacht niet het gemis, maar versterkt wel de herinnering aan papa.

In mijn eerste verhaal aan het begin van deze bijeenkomst heb ik heel veel over papa verteld, maar het allerbelangrijkste heb ik niet genoemd: mama.

Mama, ik wil graag ook nog iets tegen jou zeggen en ik hoop dat dat lukt.

Ik vind het ongelofelijk wat je allemaal voor papa hebt gedaan. Je hebt de laatste dagen vaak gezegd dat papa heel trots was op ons, maar het kan niet anders of hij moet het meest trots geweest zijn op jou. Ik ben dat in ieder geval.

Toen ik de tekst las die Joep had uitgezocht bij de deugd “moed” “Waar haalde je de kracht vandaan om rechtop te blijven – vol waardigheid – mild, kwetsbaar en taai tegelijk?” kwam het antwoord op die vraag vanzelf: van jou. Zonder jouw schouder, zonder jouw zorg, zonder jouw zachte arm, kortom zonder jouw liefde zou papa nooit hebben kunnen zijn wie hij was. Charlotte heeft in de kerk namens jou een gedicht voorgelezen “Als ik je dragen kon”. Ik kan je zeggen: in mijn ogen heb je papa gedragen, in mijn ogen heb je met papa gepraat, in mijn ogen heb je gewacht, in mijn ogen ben je naast papa blijven staan en heb je het voor papa mogelijk gemaakt om tot volle wasdom te komen.

Dankjewel dat je ons een papa hebt gegeven om nooit te vergeten. Ik hoop dat we nog heel lang van jouw liefde kunnen genieten en jou onze liefde kunnen geven.

Joep zei in zijn opening in de kerk dat als er iemand in ons midden sterft er een schaduw valt, onafwendbaar. Ik heb de laatste dagen ervaren dat uit die schaduw een glanzend beeld is ontstaan van papa. Een beeld dat de komende tijd alleen maar verder zal groeien in mij. Voor mij is dit dan ook niet zozeer een afscheid, maar wel een nieuw begin. Jij zult altijd bij me blijven.

Papa, samen met mama heb je een hele hechte familie opgebouwd. We merken dat bijna elke dag, maar zeker de afgelopen fijne dagen. Ik dank Charlotte, Erik en Lisette, Tine en Han, Els en Dick, Martijn en Marjon, Guido en Bea en je kleinkinderen heel erg voor die dagen, maar dat het zo kon gaan hebben wij vooral te danken aan mama en jou, dus jullie wil ik, namens ons allen, vooral daarvoor danken.

We zeggen nu vaarwel tegen één van ons

We voelen ons eenzaam, maar niet alleen

Hoewel de bladeren vallen en de tranen stromen

Laat de wetenschap ons troosten dat de familieboom altijd zal blijven doorgroeien.

Gepubliceerd 7-8-2013

Ik ben inmiddels 62 jaar oud. In 2011 heb ik een herseninfarct gehad, waardoor ik niet meer kon werken. In mei 2021 kreeg ik weer een herseninfarct met als gevolg dat mijn conditie flink achteruit is gegaan en mijn rechterbeen niet meer echt lange afstanden kan afleggen. Ik ben nog wel actief., o.a. bij InteraktContour. Mijn hobby's zijn sport kijken (voetbal (PEC Zwolle), Amerikaans honkbal en Football (Seattle Mariners en Seattle Seahawks)), Karl May, de computer (vooral met de website bezig zijn), Zwolle en alles wat te maken heeft met Disney.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in